( 1 ) كليد را در مشت گرفته دستها را به چارچوب در تكيه داد و اطراف كعبه انباشته از مردم بود ، و براى ايشان سخنرانى فرمود و آن گاه عثمان بن طلحه را فراخواند و كليد كعبه را به دو داده فرمود : اى پسران ابو طلحه ! اين كليد را جاودانه و هميشگى بگيريد كه هيچ كس جز ستمگر آن را از دست شما بيرون نخواهد آورد . و منصب سقايت را نيز به عبّاس بن عبد المطّلب واگذاشته فرمود : چيزى به شما دادم كه بر شما سبب خير است ولى شما از بهر آن سبب خير نيستيد . آن گاه پيامبر ( ص ) تميم بن اسد خزاعى را فرستاد تا نشانه‌هاى حرم را از نو بسازد و چون وقت نماز ظهر فرا رسيد بلال بر فراز كعبه اذان گفت و رسول خدا ( ص ) فرمود : از امروز تا روز قيامت هرگز با قريش بر سر كفر جنگى نخواهد بود . [ 1 ] و پيامبر ( ص ) در حزورة [ 2 ] ايستاده خطاب به زمين مكه فرمود : تو براى من بهترين زمين خدا هستى و محبوب‌ترين زمين خدا ، و اگر مرا از تو بيرون نمىراندند هرگز از تو بيرون نمىشدم . پيامبر ( ص ) گروههايى را به شكستن بتهاى اطراف مكه گسيل فرمود و از آن جمله عزّى و منات و سواع و بوانه و ذو الكفّين را شكستند و منادى رسول خدا ( ص ) ندا داد كه هر كس به خدا و روز قيامت ايمان دارد نبايد در خانهء خود بت نگه دارد و بايد آن را در هم شكند . فرداى روز فتح ، پيامبر ( ص ) بعد از ظهر براى مردم سخن رانده فرمود : خداوند روزى كه آسمانها و زمين را آفريد مكّه را حرم نهاد و مكّه تا روز رستاخيز حرم است و خون ريزى در آن حرام است و براى من هم جنگ در آن فقط ساعتى از روزى روا بود و سپس به حال حرمت خود بازگرديد ، حاضران شما اين سخن را به غائبان برسانند و هيچ چيز از غنايم آن بر ما روا و حلال نخواهد بود . و پيامبر ( ص ) مكه را روز جمعه ده روز مانده از ماه رمضان گشود و پانزده شب در مكه مقيم بود و نماز شكسته مىگزارد و سپس به حنين رفت و عتّاب بن اسيد [ 3 ] را بر مكه گماشت كه با مردم نماز گزارد و معاذ بن جبل را در مكه بداشت تا مردم را فقه و سنت بياموزد . محمد بن عبيد طنافسى از محمد بن اسحاق ، از محمد بن شهاب ، از عبيد اللّه ابن

--> [ 1 ] . يعنى تا روز قيامت مؤمن خواهند بود . - م . [ 2 ] . حزورة ، نام بازار مكه است كه پس از توسعهء مسجد الحرام در داخل مسجد قرار گرفته است . ر ك : ياقوت ، معجم البلدان ، ج 3 ، چاپ مصر ، ص 271 . - م . [ 3 ] . از بزرگان قريش كه روز فتح مكه مسلمان شد ، براى او روزى دو درهم حقوق تعيين و به سمت استاندار مكه از طرف پيامبر ( ص ) منصوب شد ، واقدى مرگ او را در روز مرگ ابو بكر مىداند ، ر ك : ابن اثير ، اسد الغابه ، ج 3 ، ص 358 . - م .